Prawa człowieka i ich ochrona. TOM I

84,00 

Kategoria:

Opis

Gdy w 1948 r. ogłaszano Powszechna Deklarację Praw Człowieka społeczność międzynarodowa pewna była, iż konieczne jest stworzenie jednego dokumentu, w którym zostałyby zdefiniowane kluczowe zasady i wartości. Działanie to wydawało się niezbędne. Okres II Wojny Światowej uświadomił rządzącym, iż człowiek, w imię idei jest w stanie przekroczyć wszelkie granice, naruszając jednocześnie godność drugiej osoby. Doskonale pokazały to przykłady działań pseudomedycznych, jakie wykonywane były przez nazistów na więźniach. Wspomnienia ofiar podobnych eksperymentów ukazują nam obraz, w którym całkowicie zanegowano człowieczeństwo określonych osób, jedynie z racji posiadanych przez nich, określonych cech. Jak się jednak okazuje w czasach powojennych również dostrzec można sytuacje, w których prawa człowieka były wielokrotnie naruszane. Doskonale tezę tę potwierdzają znane z historii praktyki: pozbawiania wolności dysydentów politycznych, segregacji rasowej Afroamerykanów, czy tez sterylizacji osób niepełnosprawnych intelektualnie. Warto pamiętać, że działania te podejmowane były nie tylko przez kraje totalitarne, ale znane były one również w państwach, które podkreślały wagę idei praw człowieka.

Obchodząc w 2018 r. siedemdziesiątą rocznicę uchwalenia Deklaracji trudno nie zadać kilku istotnych pytań. Czy prawa te posiadają dzisiaj wartość dla społeczności międzynarodowej? Czy wielokulturowe społeczności państwowe są w stanie przyjąć jeden model podobnej idei? Być może w ostatnich latach, w wyniku mnożenia kolejnych teorii uprawnień, dostrzec należy zjawisko inflacji praw człowieka? Jak owe prawa definiować w świecie, w którym dostrzegamy niespotykany dotąd postęp naukowy? Jak ponadto opisać prawa człowieka w czasach nowych zagrożeń terrorystycznych? Między innymi na podobne pytania zdecydowali się odpowiedzieć autorzy poszczególnych rozdziałów prezentowanej monografii.

Pierwsza część omawianej książki nosi tytuł: Prawa człowieka – refleksja nad istotą. Rozpoczyna ją Karolina Kędziera, która w swoim tekście Uniwersalizm praw człowieka siedemdziesiąt lat po przyjęciu Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka zadaje kluczowe pytanie: „Czy możliwe jest stworzenie katalogu praw człowieka oraz systemu ich ochrony, które pozostawałyby wspólne dla ludzi różnych narodowości, wywodzących się z odmiennych kultur, tradycji prawnych, systemów religijnych i etycznych”? Badaczka ta w swoich analizach zastanawia się ponadto, czy prawa człowieka nie są w istocie pewnym modelem idealnym „do którego urzeczywistnienia powinniśmy dążyć”? Zdaniem Kędzięry w czasach dzisiejszych, a więc okresie dynamicznego rozwoju kluczowym elementem wydaje się być dialog umożliwiający spotkanie osób często reprezentujących różne kultury. Kontekst ten odnieść należy również do artykułu Prawa człowieka w ustawodawstwie międzynarodowym, którego autorem jest Beata Kuźniarowska. Autora ta słusznie przypomina, że: „Prawa człowieka posiadają charakter podstawowy, czyli nie muszą być uzasadniane podczas powoływania się na inne prawa. Przypisane są do rodzaju praw moralnych, aczkolwiek różni je od pozostałych praw z tego rodzaju to, iż nie są zależne od osiągnięć czy pozycji w społeczeństwie, prawo moralne przykładowo jest zależne od tych czynników”. Z drugiej jednak perspektywy Kuźniarowska przypomina, że prawa człowieka bywają niejednokrotnie łamane. Aleksandra Magiera odnosi się do wskazanego zagadnienia w artykule pt: Kształtowanie się praw człowieka a czynnik kulturowy na przykładzie Azji Wschodniej. Autorka ta zwraca uwagę na przykłady państw takich jak Chiny oraz Korea Północna, w których naruszenie praw człowieka wskazywane jest przez międzynarodowe agencje. Magiera trafnie jednak zastanawia się „w jakim zakresie kształtowanie
i uznawanie praw człowieka różni się od siebie w zależności od różnic kulturowych”? Warto także zwrócić w tym miejscu uwagę na jedno ze spostrzeżeń badaczki. Jej zdaniem: „Ludzie zachodu ze względu na powszechność swoich praw stają się coraz bardziej znieczuleni nie zważając na to, że czynnik kształtujący prawa w każdym regionie jest inny”. Zagadnienie to podejmuje w swojej pracy Andrzej Ochman. Autor ten zdecydował się podjąć temat wychowania do praw człowieka,
w ujęciu księdza Franciszka J. Mazurka. Jego zdaniem działanie to „winno być oparte o uniwersalną prawdę o ludzkiej godności. Wartość ta sprzeciwia się relatywizowaniu praw człowieka, które może prowadzić do ich naruszania”. Pierwszą część omawianej monografii kończy rozdział autorstwa Magdaleny Kolczyńskiej, która temat praw człowieka prezentuje z perspektywy dynamicznego rozwoju nauki i techniki.
Po przeczytaniu wskazanego artykułu rodzi się pytanie: Czy prawa człowieka należą się wyłącznie człowiekowi? Być może rozwój techniki powoduje, iż winny być one przyznane również maszynom?   

Drugą cześć przedstawianej monografii noszącą tytuł: „Prawo do ochrony zdrowia” rozpoczyna Maciej Ferenc. Autor ten w tytule swoje pracy zadaje pytanie: Czy osoby utrzymujące homoseksualne stosunki seksualne stanowią zagrożenie dla zdrowia publicznego? Wskazana wątpliwość stanowi istotny element publikacji będącej glosą do wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie C-528/13. Jak przypomina autor ww. Trybunał „dopuścił możliwość istnienia w państwie członkowskim UE regulacji prawnej wykluczającej mężczyzn, którzy mają lub mieli stosunki seksualne z innymi mężczyznami (dalej jako: MSM3), z możliwości oddawania krwi na potrzeby m.in. jej transfuzji. Jedynym usprawiedliwieniem dla takiego środka miał być fakt,
że społeczność ta w znacznie wyższym stopniu narażona była na zarażenie wirusem HIV”. Ferenc zastanawia się jednak czy podobna decyzja nie jest de facto przykładem dyskryminacji oraz nieproporcjonalnego działania ze strony wspomnianego sądu. Wątek wykluczenia stał się istotnym elementem rozważań Agnieszki Nymś – Górnej. Autorka analizując temat prawa do ochrony zdrowia więźniów przypomina, że: „Prawo więźnia do ochrony zdrowia jest niezwykle ważne. Zwłaszcza w obliczu izolacji, gdy skazany wielu decyzji nie może podejmować samodzielnie i jest zależny od personelu więziennego. Wówczas to państwo zobowiązane jest do zadbania o zdrowie skazanego”. Rola państwa ukazana została również przez Wojciecha Dybkę, który podjął się analizy tematu choroby psychicznej, jako przeszkody małżeńskiej. Autor ten zastanawia się, czy istnienie ograniczenia w zakresie możliwości zawarcia małżeństwa przez osoby doświadczające psychozy jest: dyskryminacją ze względu na niepełnosprawność czy też ograniczeniem, uzasadnionym potrzebą ochrony instytucji małżeństwa i rodziny?

W kolejnych rozdziałach podjęto równie ważne społecznie zagadnienia. Oliwia Czaplińska z Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach zatrzymała się na zagadnieniu prawa do życia dziecka
w okresie prenatalnym. Temat ten autorka odniosła do problemu dostępności aborcji. Także Kinga Konieczna odniosła się pośrednio do wątku zabiegów przerywania ciąży. W swojej glosie do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 2016 r., I CSK 90/15 badaczka przypomina, że „Komentowany wyrok kończy blisko 4-letni spór sądowy pomiędzy kobietą, której odmówiono prawa do przeprowadzenia legalnego zabiegu aborcji, a dziennikarzem, który w materiałach prasowych oraz książce swojego autorstwa szeroko komentował jej postawę”. Zdaniem Koniecznej: „W polskim systemie prawnym pojęcia „krytyki prasowej”, i „dobrego imienia” są nieostre, a ich granice pozostają zamazane. Wydaje się, że w obecnych realiach komercjalizacji dóbr osobistych wskazane byłoby bardziej precyzyjne uregulowanie okoliczności usprawiedliwiających wkraczanie w sferę dóbr osobistych przez prasę”. Temat dóbr osobistych znalazł się również w rozdziale Sylwii Jankowicz, która pochyliła się nad zagadnieniem, zasad respektowania praw człowieka i poszanowania jego godności w ramach etyki zawodu psychologa. Kontekst praktyczny wykonywania wskazanej profesji pomocowej ukazuje Renata Kleszcz-Szczyrba. Badaczka ta jest aktorką artykułu noszącego tytuł: Godna śmierć u początku życia – idea hospicjum perinatalnego jako realizacja prawa człowieka do życia. Autorka odnosząc się do kluczowych prawno – medycznych dyskusji zaznacza, że „Alternatywą wobec tzw. legalnej aborcji jest objęcie nieuleczalnie chorego płodu i jego rodziny perinatalną opieką paliatywną. Hospicjum perinatalne zabezpiecza zatem jedną z dwóch opcji wyboru”.

Trzecia cześć prezentowanej monografii nosi tytuł: „Prawa człowieka w sądzie”. Rozpoczyna ją Teresa Michalska artykułem „Prawa świadka w prawie karnym” Jej zdaniem: „prawa przysługujące świadkowi z jednej strony chronią go przed konsekwencjami wypływającymi z faktu uczestnictwa w postępowaniu karnym, z drugiej zaś stanowią gwarancję istotnych interesów społecznych, w tym zabezpieczają prawdziwość dowodów”. Sebastian Czechowicz w kolejnym rozdziale ukazuje Ukształtowanie i realizacja prawa do sądu i rzetelnego procesu sądowego w Polsce. Badacz ten przypomina, że „Prawo do sądu stanowi podstawowy desygnat państwa prawnego. Możliwość realizacji prawa do sądu niejednokrotnie spotyka się z walką o prawa, a co za tym idzie godność każdego człowieka”. Kontekst ten od praktycznej strony zaprezentował w swoich rozważaniach Adrian Tabak. W rozdziale: Tajemnica adwokacka i jej znaczenia dla ochrony praw człowieka, autor ten wskazuje, że „Obowiązek zachowania tajemnicy jawi się zatem jako jeden z fundamentów należytego wykonywania zawodów zaufania publicznego. Właśnie gwarancja dyskrecji pozwala nawiązać z klientem relację opartą na zaufaniu, szczerości i lojalności, dzięki czemu przedstawiciel zawodu może uzyskać wiadomości niezbędne do prawidłowego wykonania usługi, a klient może je przekazać bez obaw o ich rozpowszechnienie”. Wiktor Trybka w swojej pracy pt. Prawo do efektywnej ochrony sądowo administracyjnej, podkreśla, że „Sądy administracyjne chronią prawa jednostki przed niezgodnym z prawem działaniem (bezczynnością lub przewlekłością postępowania) organów administracji publicznej. Prawo do sądu administracyjnego należy zaliczyć do praw człowieka. Możliwość dochodzenia praw i ochrona statusu jednostki w procesie sądowym jest istotnym elementem praw człowieka”.

Przedostatnia część przedstawianej publikacji nosi tytuł: „Od prywatności do godności”. Rozpoczyna ją Katarzyna Morawska podejmując temat: Prawo do prywatności w kontekście reformy ochrony danych osobowych. W jej opinii: „Informacja o życiu prywatnym człowieka w pewnym sensie zawsze była cenna (…). Ochrona prywatności nie ogranicza się więc tylko do prawa do nieingerowania w sferę prywatną człowieka, ale bardziej skupia się na tym, w jaki sposób ograniczyć przekazywanie danych do sytuacji, w których to świadomy podmiot danych sam podejmie decyzję o ich udostępnieniu”. Łukasz Dziura prezentuje temat ten z perspektywy rozwoju nowoczesnych technologii. W artykule pt. Ochrona prawa do prywatności w dobie bezzałogowych statków powietrznych podkreśla, że „Nie ulega wątpliwości, że drony ułatwiają nagrywanie filmów i robienie zdjęć osobom bez ich zgody, a nawet wiedzy. Drony czynią także mury, płoty, czy ogrodzenia bezużytecznymi. Jeszcze nigdy nie było tak łatwe zajrzeć komuś na posesję, czy do mieszkania”. Problematyka prywatności kieruje nas w stronę dylematów związanych nie tylko z funkcjonowaniem społeczności, ale również z życiem codziennym jednostek. Zagadnienie to jest szczególnie doniośle w badaniach dotyczących instytucji totalnych. Aspekt ten podjęła Karolina Piasecka w tekście pt. Prawa osób pozbawionych wolności w polskim porządku prawnym. Wspomniana badaczka zwraca uwagę, że Niejednokrotnie myśląc o osadzonych w instytucjach izolacji totalnej takich jak zakłady karne (dalej jako: ZK) czy areszty śledcze, z największą gorliwością, społeczeństwo pozbawiłoby ich jakichkolwiek praw, z uwagi na zbrodnie których się dopuścili. Należy pamiętać, że pomimo karygodności dokonanych czynów, pozostają oni ludźmi”. Wskazaną w tym miejscu perspektywę elementarnych działań podejmuje również Daniel Knaga. Prezentuje on w swoim rozdziale temat Obowiązek opieki nad weteranami walk o niepodległość jako konstytucyjne prawo podmiotowe. Perspektywa ustawy zasadniczej podjęta zostaje również przez Adriannę Dawidczyk, która tytułem swojej pracy przypomina, że „Kiedy śmieje się dziecko, śmieje się cały świat”…, czyli kilka uwag na temat Praw Dziecka. Kontynuacja tych rozważań znajduje się w artykule Marii Dzieżyc, która analizuje wątek Praw(a) do poznania własnej tożsamości. Autorka przypomina, że: „Z prawa do poszanowania życia prywatnego wywodzi się bowiem prawo do poznania własnych korzeni”.

Ostatnia część omawianej monografii nosząca tytuł: „Prawa człowieka w czasach zagrożeń” składa się z czterech rozdziałów. W pierwszym z nich Żaneta Borowiak ukazuje: Prawa i zwyczaje wojny XIX i XX wieku. Praca wskazanej badaczki jest omówieniem „kwestii uwarunkowań historycznych oraz aspektu polityczno-prawnego”. Z kolei Łukasz Brzezowski zdecydował się przeanalizować temat: Terroryzm a Europejska Konwencja Praw Człowieka. Zdaniem wskazanego badacza: „Europejska Konwencja Praw Człowieka odnosi się do wartości, którym zjawisko terroryzmu zagraża bezpośrednio”. Problem szeroko rozumianego bezpieczeństwa podjęła również Daria Chmielińska. Autorka ta w artykule pt.: Zakaz opuszczania kraju oraz nakaz ekstradycji jako ograniczenie zasady wolności poruszania się, czyli prawa człowieka w obliczu przestępstwa, podkreśla, że „obecnie panuje tendencja do stosowania na wyrost środków zabezpieczających, jakby organami wymiaru sprawiedliwości kierowała obawa przed nieefektywnością prowadzonego postępowania, zakładając z góry złe zamiary oskarżonego”. Ostatni z rozdziałów poświęcony został tematowi tzw. zabójstw honorowych. Jego autorka, zaznacza, że podobne praktyki wydają się być jaskrawym zaprzeczeniem praw człowieka zapisanych
w Powszechnej Deklaracji.

Siedemdziesiąta rocznica ogłoszenia PDPCz jest doskonałym momentem do poważnej refleksji. Winna ona odnosić się do aktualnego sposobu promowania idei praw człowieka. Bez wątpienia jej elementem winno być również krytyczne spojrzenie na liczne problemy jakie wiążą się z korelacją istniejącą pomiędzy prawami człowieka, a zmianami kulturalnymi oraz rozwojem nauki i techniki. Monografia Prawa człowieka. Jednostka w świecie zmian Tom I, jest interdyscyplinarnym zbiorem analiz oraz refleksji teoretyków oraz praktyków. Mamy nadzieję, iż będzie ona pomocnym materiałem pozwalającym na dokładniejsze zatrzymanie się nad tajemnicą człowieka i należnych mu praw.

Redaktorzy: Błażej Kmieciak, Kamil Stępniak