Prawa człowieka i ich ochrona. TOM II

89,00 

Kategoria:

Opis

Implementacja praw człowieka we współczesnym świecie stanowi o poziomie poszanowania zasad demokratycznych. Te zaś same nie wynikają wyłącznie z przyjętych rozwiązań ustrojowo-konstytucyjnych, lecz także (a w praktyce może przede wszystkim) z realnej możliwości zastosowania gwarancji pozytywnych. Administracja państwowa niewątpliwie posiada wszelkie przymioty (zarówno prawne jak i faktyczne) aby wymóc na obywatelach pożądane przez władzę – zgodne z wolą polityczną – zachowanie. Jednakże te same instrumenty użyte we właściwy sposób mogą zagwarantować ochronę praw i wolności obywatelskich. Słusznym w tym kontekście wydaje nam się stwierdzenie, że państwo jest tak silne, jak mocno troszczy się o nawet najdrobniejsze prawa swoich obywateli oraz o dobro najsłabszych z nich.

Doświadczenie Drugiej Wojny Światowej było pouczające dla prawników. Okazało się bowiem, że prawo może łamać wszelkie standardy moralne i ludzkie, wprowadzając całkowitą anihilację wszelkich wartości (dokonywaną przecież w obliczu praworządności). Koncepcja prawa pozytywnego musiała zostać zweryfikowana. W związku z powyższymi wydarzeniami Gustaw Radbruch sformułował zasadę filozoficzno-prawną, zgodnie z którą norma prawna, która
w drastyczny sposób łamie podstawowe normy moralne nie obowiązuje (łac. Lex iniustissima non est lex). Do formuły Radbrucha wielokrotnie odwoływały się niemieckie sądy, w tym w szczególności Federalny Trybunał Konstytucyjny. Dzięki takiemu zabiegowi możliwe było derogowanie z systemu prawnego wielu niesprawiedliwych aktów prawnych. Na marginesie należy uznać, że nadużywanie formuły Radbrucha, bądź powoływanie jej w stosunku do wszelkich aktów normatywnych będących „niewygodnymi” dla adresata normy jest oczywistym błędem i może prowadzić do bezprawia.

Refleksja nad prawami człowieka swoją ekspansję przeżywała po wydarzeniach wojennych w XX w. Wynikiem starań wspólnoty międzynarodowej uchwalono Powszechną Deklarację Praw Człowieka (została uchwalona przez Zgromadzenie Ogólne ONZ rezolucją 217/III A w dniu 10 grudnia 1948 roku w Paryżu). Pomimo tego, że w momencie powstania Deklaracja była jedynie standardem, pewnymi wytycznymi w stosunku do przestrzegania praw człowieka i nie posiadała wiążącego charakteru prawno-międzynarodowego, to wyznaczyła ona nową jakość w ochronie praw podstawowych. Obecnie większość prawników jest zgodna co do stanowiska, że Deklarację należy uznawać za obowiązujące prawo zwyczajowe.

Powszechna Deklaracja Praw Człowieka (dalej jako: PDPCz) obchodzi w 2018 roku siedemdziesiątą rocznicę uchwalenia. Nie sposób nie uznać, że przez jej obowiązywanie standardy ochrony praw podmiotowych uległy zdecydowanej poprawie. Rozwój zarówno prawodawstwa, jak i samej myśli prawnej wytyczył nowe, ciągle rozwijające się kanony w niniejszej dziedzinie. Prezentowana monografia powstała z myślą o tym, aby rozwijać  polską refleksję nad standardami w ochronie praw człowieka. O tym, jak ważne jest podjęcie naukowej refleksji nad tym obszarem prawa, możemy przekonać się na przykładzie wszystkich krajów i państw, które nie przestrzegają praw człowieka, lub traktują je wybiórczo.

Tom drugi monografii naukowej pt. „Prawa człowieka i ich ochrona. Księga rocznicowa z okazji siedemdziesiątej rocznicy uchwalenia Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka” o podtytule „Trwałość i modyfikacja” jest częścią szczególną rozważań nad ochroną praw człowieka w rocznicę uchwalenia PDPCz. Publikacja ta została podzielona na pięć działów, w których autorzy poruszają zagadnienia
z zakresu: konstytucyjnego oblicza praw człowieka, człowieka i jego praw wobec administracji, poszczególnych praw i wolności, zmian prawnych w czasach wyzwań i zagrożeń oraz systemowych aspektów związanych z prawem międzynarodowym.

W poszczególnych przedmiotowych rozdziałach Czytelnik może  zapoznać się z interesującymi i doniosłymi zagadnieniami z zakresu ochrony praw człowieka. W części pierwszej pt. „Konstytucyjne oblicze praw człowieka” Cezary Strojny w swojej analizie zwraca uwagę na problematykę obowiązywania praw człowieka w Konstytucji RP przez pryzmat ich nadużyć oraz przypadków łamania. Izabela Niczyporuk-Chudecka podnosi niezwykle aktualny problem konstytucyjnej ochrony
i bezpieczeństwa danych osobowych i informacji niejawnych.  Zagadnienie to jest i będzie wyzwaniem dla zmieniającego się społeczeństwa informacyjnego, które już na poziomie ustawy zasadniczej powinno zapewnić troskę o niniejszy aspekt. Marcin Brzezowski wskazuje jak koszty sądowe w sprawach cywilnych wpływają na ukształtowanie się konstytucyjnego i prawno-międzynarodowego prawa do sądu. Paweł Marek natomiast w napisanym przez siebie rozdziale wskazuje, jak instytucje rzeczniowskie (m.in. Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka, Rzecznik Praw Obywatelskich Unii Europejskiej) wpływają na funkcjonowanie systemu ochrony praw podstawowych.

W części drugiej pt. „Człowiek i jego prawa wobec administracji” Angelika Ciżyńska podejmuje problematykę przewlekłości postępowań administracyjnych i sądowo-administracyjnych w kontekście  egzekwowania orzeczeń ETPCz. Natomiast Paula Konopczyńska dokonuje refleksji nad problematyką uwzględniania praw człowieka w ogólnym postępowaniu administracyjnym. Magdalena Rosik-Bera wskazuje jak funkcjonuje prawo do sądu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Aleksandra Szydzik natomiast rozważa czy prawo do dobrej administracji może być traktowane jako prawo człowieka.

Część trzecia pt. „Prawa i wolności” rozpoczęta jest tekstem Martyny Graduszewskiej, która przeprowadziła badania naukowe na temat tego, czy prawo do nauki może być remedium na kształtowanie się ksenofobicznych postaw wśród Polaków. Jacek Grzebielucha analizuje, czy prawo do wolności wyznania jest realizowane wśród państw – sygnatariuszy PDPCz oraz jakie w niniejszym zakresie zmiany są konieczne. Pośrednio w tym przedmiocie porusza się również tekst Zuzanny Załuczkowskiej, która pisze o tym jak prawo do praktyk religijnych jest realizowane wśród osób pozbawionych wolności. Piotr Mroczkowski  podejmuje temat prawa wolności od tortur oraz związanej z nim praktyki i prawodawstwa.

Czwartej części został nadany tytuł „Prawa w czasach wyzwań
i zagrożeń”. W niej znalazł swoje miejsce tekst Rafała Kazika który wskazuje jakie zachodzą korelacje pomiędzy prawem do posiadania broni a prawami człowieka. W tym też przedmiocie porusza się Michał Waszek, który stawia tezę, że dostęp do broni palnej może być traktowany jako środek ochrony prawa do życia. Analiza ta oparta jest o rozwiązania australijskie. Krzysztof Gasiński analizuje prawne aspekty i skutki zakazu stosowania tortur. Prawo do wolności zatrzymanego i tymczasowo aresztowanego to zagadnienia podjęte przez Ewę Wiśniewską. Ewa Niemiec natomiast wskazuje na problematykę godności istoty ludzkiej w dorobku Rady Europy. Wanda Wróblewska pochyla się nad problemem polityki Unii Europejskiej w sprawie uchodźców w kontekście PDPCz i późniejszych aktów prawa międzynarodowego. Kamil Stolarek jest autorem rozdziału dotyczącego kwestii praw człowieka w obliczu kryzysu migracyjnego w Grecji.
Na końcu tej części przeczytać można tekst Kamila Stępniaka, który podjął badania naukowe nad wdrożeniem sztucznej inteligencji do obszaru stosowania prawa i przeanalizował w tym zakresie zagrożenia i szanse w obszarze praw podmiotowych.

Część piąta, ostatnia w przedmiotowej monografii, nosi tytuł „Prawo międzynarodowe”. Pierwszym rozdziałem w niej jest tekst Anny Grabarczyk pt. „System ochrony praw człowieka w Radzie Europy”. Luiza Schenk  pisze o systemie ochrony praw człowieka jako conditio Iuris państwa demokratycznego i odpowiedzialności odszkodowawczej w przypadku ich naruszenia. Maciej Długosz podejmuje problematykę ochrony praw jednostki w Stanach Zjednoczonych Ameryki oraz Kanadzie w kontekście również uregulowań europejskich (analiza komparatystyczna). Katarzyna Głowacka analizuje orzecznictwo ETPCz w zakresie negacji Holokaustu oraz kwestionowania ludobójstwa Ormian. Jakub Gołaś pochyla się nad wolnościami związkowymi i ich granicami w dokumentach ONZ. „Czy prawa należą się tylko obywatelom”? To pytanie, które stawia Mikołaj Raczyński analizujący problematykę obywatelstwa a sprawiedliwości politycznej w koncepcji Michela Walzera. Ostatni z rozdziałów, choć nie mniej ważny i ciekawy od pozostałych napisał Bernardd Łukańko i dotyczy on prawa do ochrony danych osobowych w ramach kościołów i związków wyznaniowych na gruncie nowych europejskich przepisów o danych osobowych.

Zakres tematyczny drugiego tomu monografii pt. „Prawa człowieka i ich ochrona. Księga rocznicowa z okazji siedemdziesiątej rocznicy uchwalenia Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka” jest szeroki, co świadczy o bogactwie podejmowanych refleksji oraz o konieczności prowadzenia dialogu naukowego w niniejszym przedmiocie. Autorzy, zarówno młodzi, jaki i bardziej doświadczeni naukowcy wykazali duże zaangażowanie w przygotowywanie swoich opracowań tematycznych. Rzetelna praca naukowa pozwoliła na wskazanie szans i zagrożeń, które stoją przed nowoczesnymi koncepcjami praw człowieka oraz przed systemami konstytucyjnymi i politycznymi. Poziom przeprowadzonych rozważań zdecydowanie pozytywnie odbiega od debaty publicznej, która często oparta jest na informacjach niepełnych czy zdawkowych. Dlatego też w przekonaniu redaktorów naukowych niniejszej monografii, tak dużą wartością dodaną dla nauki praw człowieka jest publikacja niniejszej pozycji. Jesteśmy przekonani, że publikacja ta będzie stanowiła ważne odniesienie
w merytorycznej dyskusji na temat kształtu obowiązywania i stosowania praw podstawowych. Żywimy nadzieję, że zapisze się ona pozytywnymi zgłoskami na ścianie troski o dobra prawne i faktyczne człowieka.

Redaktorzy naukowi:  Błażej Kmieciak, Kamil Stępniak